Đây là những điều tôi đã chiêm nghiệm suốt bao nhiêu năm qua, thế hệ trẻ các bạn bây giờ nhìn đời bằng con mắt ngây thơ đến phát tội. Khi nói đến "vốn", cái đầu rỗng tuếch của các bạn chỉ biết nghĩ ngay đến tiền, nghĩ đến thứ vật chất phù phiếm ấy như thể nó là chiếc phao cứu sinh duy nhất trên đời. Nhưng thế gian này có bốn loại vốn cốt lõi, và nếu bạn chỉ chăm chăm cào cấu lấy tiền bạc mà bỏ quên ba thứ còn lại, cuộc đời bạn rốt cuộc cũng chỉ là một bi kịch rách nát. Bản thân tôi đã đi qua giông bão, nếm trải đủ đắng cay để hiểu rằng chỉ khi tích lũy đủ cả bốn loại vốn này, bạn mới mong có được một cuộc sống ra con người. Hôm nay, tôi ngồi đây để vạch trần cho bạn thấy bạn đang nghèo nàn và thảm hại đến mức nào trong cái ảo tưởng trưởng thành của mình.
1. Loại vốn đầu tiên là vốn tài chính - thứ duy nhất mà cái đầu nông cạn của giới trẻ các bạn tôn sùng, đó là tiền bạc, tài sản tích lũy để tái đầu tư hoặc mua sắm.
2. Nhưng thứ tôi muốn bạn phải tỉnh ngộ chính là vốn cá nhân: những gì bạn thực sự đầu tư vào trí tuệ và thể xác của chính mình. Nhìn lại mình xem, bạn đã đọc được bao nhiêu cuốn sách kinh điển sâu sắc, hay chỉ cắm mặt vào những thứ rác rưởi trên mạng xã hội? Bạn có đủ kỷ luật để vùi mình trong phòng gym, bơi ếch nửa giờ mà không hụt hơi, hay chỉ là những kẻ yếu ớt, thở dốc sau vài bước chân? Từng trang sách bạn nuốt vào, từng giọt mồ hôi bạn đổ ra chính là khoản "tiền" gửi vào quỹ vốn cá nhân, thứ tạo nên giá trị tình trường và lập trường vững chắc cho một người đàn ông, chứ không phải thứ danh xưng ảo ảnh.
3. Loại vốn thứ ba, thứ mà lũ trẻ các bạn thiếu thốn trầm trọng dẫn đến những màn khóc lóc, trầm cảm, vô ơn, chính là vốn cảm xúc. Vốn cảm xúc sinh ra để làm hai việc: một là tấm khiên giúp bạn chống đỡ những cú đấm chí mạng của số phận như sự sụp đổ của một dự án lớn hay cái chết của người thân; hai là nguồn nhiên liệu thắp lên ngọn lửa nhiệt huyết để bạn lao vào đời gầy dựng cơ nghiệp. Khi bạn muốn bắt đầu một cái gì đó vĩ đại, tiền bạc hay thời gian chưa bao giờ là đủ, bạn cần một niềm tin sắt đá vào bản thân, một bản lĩnh kiên cường để bước tiếp khi nghịch cảnh bủa vây. Hãy tưởng tượng bạn đang đi trên một sợi dây mảnh như sợi tóc của đứa trẻ sơ sinh bắc qua một vực thẳm sâu hoắm không đáy. Nếu không có một kho tàng vốn cảm xúc chống đỡ phía sau, bạn sẽ run rẩy, gục ngã và chết chìm trong nỗi sợ hãi của chính mình trước khi kịp nếm mùi thành công.
4. Loại vốn cuối cùng là vốn xã hội, tức là mạng lưới quan hệ, là tầm ảnh hưởng của bạn trong cái thế giới mà bạn đang sống. Các bạn trẻ thường rất ngốc nghếch trong việc luân chuyển các nguồn vốn này với nhau. Hãy thử đặt một bài toán: bạn có một trăm ngàn đô-la vốn tài chính, bạn rút ra hai mươi ngàn đô để làm gì? Một kẻ nông cạn sẽ ném nó vào một chiếc xe mô tô Ducati để khè thiên hạ, thỏa mãn cái tôi sĩ diện hão, biến nó thành một món đồ chơi vô tri. Nhưng nếu bạn dùng hai mươi ngàn đô đó đầu tư vào tiệm hoa của một người bạn, cùng nhau chia chác lợi nhuận 50-50, thì vài năm sau dòng tiền đổ về sẽ tự động lấp đầy khoảng trống đó. Đó là cách một người có đầu óc dùng vốn tài chính để đẻ ra vốn tài chính.
Thế nhưng, nhớ cho kỹ, ngay cả khi bạn ném hai mươi ngàn đô vào chiếc Ducati, nó vẫn có thể là một nước đi ma mãnh nếu bạn có game và biết cách vận hành lập trường của mình. Hãy dùng chiếc xe đó làm tấm vé thông hành để bước chân vào câu lạc bộ của những gã siêu giàu, những ông trùm kinh doanh khét tiếng trong vùng. Khi bạn hòa mình vào giới thượng lưu đó, vốn xã hội của bạn sẽ tăng vọt một cách chóng mặt. Từ những mối quan hệ sặc mùi tiền ấy, những cơ hội làm ăn, những thông tin mật sẽ tự động rót vào tai bạn, giúp vốn tài chính ban đầu sinh sôi nảy nở gấp bội phần. Cuối cùng thì, việc đốt tiền vào một món đồ chơi không phải là ngu xuẩn, nếu bạn biết biến nó thành công cụ để bành trướng thế lực và quan hệ của chính mình.
Sự tương tác giữa bốn nguồn vốn này là một nghệ thuật mà lũ trẻ ngây thơ các bạn còn khướt mới hiểu được. Khi bạn bỏ tiền ra mua một chiếc thẻ hội viên ở một phòng gym sang chảnh và cày ải ở đó mỗi ngày, bạn đang dùng vốn tài chính để nâng cấp vốn cá nhân. Cơ thể bạn trở nên săn chắc, khỏe mạnh, không còn là một gã béo phì ú nù bước vài bước là suy tim hay thở dốc nữa. Nhờ cái ngoại hình cool ngầu và đầy sức sống đó, giá trị tình trường của bạn tăng lên, bạn dễ dàng tiếp cận các mối quan hệ cao cấp hơn, tức là vốn xã hội tăng tiến. Đồng thời, sự tự tin tràn đầy khi nhìn vào gương sẽ bồi đắp cho bạn một nguồn vốn cảm xúc mạnh mẽ để nghiền nát mọi shit test của cuộc đời, giúp bạn không bao giờ phải chịu nhục nhã vì bị từ chối.
Có những kẻ may mắn được đầu thai ở vạch đích, sinh ra đã ngậm thìa vàng, thừa kế một trong bốn loại vốn đó từ gia tộc. Có người thừa kế vốn cá nhân là vẻ đẹp nghiêng nước nghiêng thành như con gái của Cindy Crawford, có kẻ lại thừa kế cả núi tiền như dòng họ Rockefeller. Hãy nhìn vào gia tộc nhà Bush - một ví dụ điển hình về việc thừa kế và phát triển vốn xã hội. Người cha Prescott Bush là một thượng nghị sĩ quyền lực, để lại cho George H.W. Bush một mạng lưới quan hệ khổng lồ. Người con đã khôn khéo nuôi dưỡng nó bằng một thói quen tỉ mỉ: mỗi sáng thức dậy đều tự tay gõ máy chữ viết từ 5 đến 20 bức thư cảm ơn gửi đến những người đã giúp đỡ mình, dù là việc nhỏ nhất. Thứ vốn xã hội thâm sâu đó tiếp tục được truyền lại cho George W. Bush - một kẻ có trí tuệ lẫn tài năng vô cùng giới hạn, nói năng còn chẳng ra hồn, nhưng cuối cùng thì gã vẫn leo lên được chiếc ghế Tổng thống Hoa Kỳ nhờ biết cách vận dụng triệt để nguồn vốn thừa kế từ cha ông.
Hoặc hãy nhìn vào gia đình Mitt Romney để thấy thế nào là sự thừa kế vốn cảm xúc - thứ tài sản vô hình cứu rỗi một con người khỏi sự cô độc và gục ngã. Cả gia đình họ tụ họp vài lần một năm, những người đàn ông quây quần bên nhau để mổ xẻ, chỉ trích và hiến kế cho công việc kinh doanh của từng thành viên. Mỗi đứa con của họ đều biết chắc chắn rằng, chỉ cần một cuộc điện thoại, cả gia tộc sẽ đứng sau lưng nâng đỡ nếu có bất kỳ biến cố nào xảy ra. Họ có một kho dự trữ cảm xúc khổng lồ để lao vào những mục tiêu điên rồ nhất, và dù có thất bại thảm hại, họ vẫn có một bệ đỡ để không bao giờ bị trầm cảm hay gục ngã trong bóng tối. Lũ trẻ các bạn ngày nay chỉ biết lao vào những cuộc chăn chuối dạo đầy vô nghĩa, tàn phá tâm hồn mình, rồi tự hỏi tại sao bản thân lại trống rỗng và dễ tổn thương đến thế.
Cuối cùng thì, tôi nói cho bạn biết, cuộc đời này tàn nhẫn và khốc liệt hơn cái thế giới màu hồng mà bạn đang tưởng tượng rất nhiều. Bản thân tôi đang nỗ lực truyền lại toàn bộ những nguồn vốn xương máu mà mình tích lũy cả đời cho con cái, để chúng có một điểm tựa vững chắc mà sinh tồn. Đừng bao giờ để bản thân rơi vào cái bẫy của sự mất cân bằng, giống như những kẻ trúng số độc đắc ôm một đống vốn tài chính nhưng ba loại vốn còn lại bằng không, để rồi con thuyền cuộc đời lật úp chìm nghỉm giữa đại dương. Muốn sống sót, muốn bước đi một cách ngạo nghễ, tự tin và hạnh phúc, bạn phải biết cách tích lũy và cân bằng cả bốn nguồn vốn ấy. Hãy khắc cốt ghi tâm những lời giáo huấn này, đừng để đến khi cuộc đời vả cho tỉnh mặt, máu chảy ruột đau thì mọi thứ
